سفیدک سطحی یا پودری؛ شناخت، پیشگیری و کنترل

مقدمه

سفیدک سطحی یا پودری (Powdery Mildew) یکی از شایع‌ترین بیماری‌های قارچی گیاهان است که تقریباً در تمام مناطق کشت دنیا دیده می‌شود. این بیماری با ایجاد پوششی سفید یا خاکستری شبیه پودر آرد روی برگ، ساقه، گل و میوه، علاوه بر کاهش فتوسنتز، رشد و کیفیت محصول را نیز به شدت تحت تأثیر قرار می‌دهد.

عامل بیماری گونه‌های مختلف قارچ از خانواده Erysiphaceae هستند که هرکدام دامنه میزبان خاصی دارند. برای مثال، سفیدک سطحی خیار با سفیدک سطحی سیب از نظر گونه قارچی متفاوت است، اما علائم ظاهری شباهت زیادی دارند.

نشانه‌های بیماری در مزرعه

شناخت سریع و دقیق علائم، مهم‌ترین گام در کنترل موفق بیماری است.

۱. علائم اولیه

پیدایش لکه‌های کوچک، گرد و سفید یا خاکستری روشن روی برگ‌های جوان.

آغاز آلودگی معمولاً در بخش‌های سایه‌دار یا کم‌نور گیاه.

بافت برگ در زیر لکه‌ها ممکن است کمی چروک یا برجسته شود.

۲. پیشرفت بیماری

لکه‌ها بزرگ و به‌هم‌پیوسته شده و سطح برگ را به شکل لایه‌ای پودری می‌پوشانند.

پودر سفید با لمس انگشت به راحتی جدا می‌شود.

برگ‌ها پیچ‌خورده، زرد و شکننده می‌شوند.

کاهش شدید رشد و ریزش زودهنگام برگ‌ها.

۳. علائم روی بخش‌های دیگر گیاه

ساقه و دمبرگ: پوشش سفید پودری، گاهی همراه با ترک‌خوردگی یا تغییر رنگ.

گل‌ها: عدم باز شدن کامل، تغییر رنگ یا ریزش.

میوه‌ها: لکه‌های سفید، ترک‌خوردگی یا کاهش کیفیت بازارپسندی.

نکته: برخلاف سفیدک کرکی، این بیماری برای رشد به رطوبت آزاد سطح برگ نیاز ندارد و در هوای خشک نیز فعال می‌ماند.

شرایط تشدیدکننده بیماری

دمای ملایم ۱۵–۲۵ درجه سانتی‌گراد (برخی گونه‌ها تا ۳۰ درجه نیز فعال هستند).

رطوبت نسبی متوسط (۴۰–۶۰٪).

تراکم بالای بوته و تهویه نامناسب.

آبیاری نامنظم یا خشکی گیاه.

مصرف بیش از حد کودهای نیتروژنه که سبب رشد نرم و آبدار برگ‌ها می‌شود.

گیاهان حساس

سفیدک سطحی طیف وسیعی از گیاهان را آلوده می‌کند:

سبزیجات: خیار، کدو، هندوانه، گوجه‌فرنگی، بادمجان.

درختان میوه: انگور، سیب، هلو، به، توت.

گیاهان زینتی: رز، داوودی، شمعدانی.

غلات: گندم، جو.

بیشترین شیوع این بیماری در بهار و اوایل تابستان در مزارع و باغ‌ها و در پاییز در گلخانه‌ها رخ می‌دهد.

راه‌های پیشگیری

پیشگیری مهم‌ترین بخش مدیریت سفیدک سطحی است، زیرا کنترل آن پس از شیوع گسترده بسیار دشوارتر و پرهزینه‌تر خواهد بود.

1. مدیریت مزرعه و گلخانه

هرس و حذف برگ‌ها و شاخه‌های آلوده.

کاهش تراکم بوته‌ها و بهبود جریان هوا.

تنظیم آبیاری و جلوگیری از خشکی یا نوسان شدید رطوبت.

2. تغذیه متعادل گیاه

مصرف متعادل نیتروژن.

استفاده کافی از پتاسیم و کلسیم برای استحکام بافت‌ها.

مصرف سیلیکات‌ها برای کاهش جوانه‌زنی اسپور قارچ.

کودهای فسفیت پتاسیم به‌عنوان محرک مقاومت و تقویت‌کننده سیستم ایمنی.

3. انتخاب ارقام مقاوم در صورت امکان.

کنترل شیمیایی

هنگامی که بیماری آغاز شده باشد، استفاده از قارچ‌کش‌ها در مراحل اولیه ضروری است.

قارچ‌کش‌های مؤثر و خانواده‌های آن‌ها:

توصیه: تناوب مصرف سموم از خانواده‌های مختلف برای جلوگیری از بروز مقاومت قارچی الزامی است.

کنترل بیولوژیک

استفاده از قارچ‌های آنتاگونیست مانند Ampelomyces quisqualis

عصاره‌های گیاهی مانند سیر یا روغن‌های گیاهی.

بیکربنات پتاسیم به‌عنوان ماده کم‌خطر با اثر پیشگیرانه.

جمع‌بندی

مدیریت موفق سفیدک سطحی نیازمند ترکیب اقدامات پیشگیرانه، بهداشت مزرعه، تغذیه متعادل و کنترل شیمیایی به‌موقع است. شناسایی سریع بیماری در مراحل اولیه و اجرای برنامه کنترل چندجانبه، کلید حفظ سلامت محصول و کاهش خسارت اقتصادی خواهد بود.

تهیه و تدوین:
بخش فنی نیک نهاده نسل نو تابستان ۱۴۰۴